Door de vergrijzing en een toenemend aantal mensen met een chronische aandoening, wordt een steeds groter beroep gedaan op de zorg. Om in alle zorg en ondersteuning voor mensen met een langdurige zorgvraag te kunnen voorzien, is informele zorg door naasten essentieel. Door het verlenen van mantelzorg kunnen zij zich echter overbelast voelen of problemen ervaren in hun participatie op andere gebieden. Het kan daardoor gepaard gaan met een verminderd welzijn. Passende ondersteuning, erkenning en begrip voor hun rol kan naasten helpen. Dit blijkt uit onderzoek van het Nivel onder mantelzorgers naar wat voor hen belangrijk is in hun zorg voor mensen met verschillende beperkingen en aandoeningen.

Om als samenleving toegang te hebben tot informele zorg, is het noodzakelijk dat mensen bereid zijn om mantelzorgtaken op zich te nemen. Uit recent onderzoek met het Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg blijkt dat een groot deel van de bevolking hiertoe bereid is (78%). Publicaties van het Sociaal en Cultureel Planbureau laten echter zien dat het aandeel dat daadwerkelijk mantelzorg verleent een stuk lager ligt (15 tot 35%).

Mantelzorg aan partner of kind
Voor mantelzorgers hangt de bereidheid tot het verlenen van zorg af van de persoon die de zorg behoeft. Zo is de bereidheid om ondersteuning te bieden aan een gezinslid of partner groter dan aan mensen die verder van iemand afstaan. Ook verschilt de bereidheid tussen taken: men is een stuk minder welwillend om verpleegkundige zorg te verlenen dan om bijvoorbeeld emotionele steun te bieden of te helpen bij huishoudelijke taken. Om mantelzorg toegankelijk te maken en houden, is het cruciaal om te onderzoeken waar het verschil tussen de bereidheid en het daadwerkelijk bieden van mantelzorg door komt en hoe belemmeringen kunnen worden aangepakt.

Zorgen over beschikbaarheid van professionele zorg
Niet altijd sluit de beschikbare professionele zorg en ondersteuning aan bij wat mensen met een beperking volgens hun naasten nodig hebben of passend vinden. Hierdoor komen er meer verantwoordelijkheden op de schouders van de mantelzorgers terecht. Wanneer er in een zorginstelling bijvoorbeeld te weinig personeel is voor activiteiten in de weekenden, komt het in het weekend volledig op naasten aan om activiteiten te organiseren. Daardoor hebben zij minder ruimte voor activiteiten die in hun eigen behoeften voorzien. Ook ervaren naasten dat zij door personeelsverloop en -tekorten de kwaliteit van de geboden zorg en begeleiding in de gaten moeten houden. Mede daardoor maakt meer dan de helft van de naasten zich zorgen over de toekomstige woon- en zorgsituatie van hun familielid als zij zelf niet meer voor hen kunnen zorgen.

Naasten willen erkenning en begrip
Naasten hebben behoefte aan ondersteuning in hun rol. Dit kan bijvoorbeeld met informatie, advies en een luisterend oor, verlichting van hun taken en het faciliteren van een gelijkwaardige samenwerking met professionals. De behoeften van naasten kunnen afhangen van de culturele en migratieachtergrond, wat het belang van cultuursensitiviteit benadrukt. Om er ook in de toekomst voor te kunnen zorgen dat de knelpunten die naasten ervaren worden verlicht, is het belangrijk om de situatie en ervaringen van verschillende groepen mantelzorgers te blijven monitoren.