De Franse erkenning van borstkanker bij een voormalige stewardess als beroepsziekte heeft ook in Nederland de discussie over de gezondheidsrisico's voor cabinepersoneel aangezwengeld.

Franse erkenning borstkanker als beroepsziekte zet Nederlandse discussie op scherp

De Franse erkenning van borstkanker bij een voormalige stewardess als beroepsziekte heeft ook in Nederland de discussie over de gezondheidsrisico’s voor cabinepersoneel aangezwengeld. Maar voor een Nederlandse stewardess die haar borstkanker aan tientallen jaren vliegwerk toeschrijft, is de weg naar een vergoeding veel ingewikkelder. Zij zal in beginsel haar werkgever aansprakelijk moeten stellen en daarbij een verband tussen haar arbeidsomstandigheden en de ziekte aannemelijk moeten maken. De overheidsregeling voor beroepsziekten biedt voor deze aandoening momenteel geen alternatief.

Aanleiding is de zaak van de 59-jarige Française Sophie Lainault. Zij werkte van 1989 tot 2019 bij Air France, eerst als stewardess en later als purser op langeafstandsvluchten. In die periode maakte zij meer dan 12.600 vlieguren, waarvan ruim 6.500 ’s nachts. In 2019 werd bij haar borstkanker vastgesteld. Begin juli erkende de sociale kamer van de rechtbank in Bayonne de beroepsmatige oorsprong van haar ziekte.

Nachtwerk, straling en sigarettenrook

De Franse rechter keek naar een combinatie van langdurig nachtwerk, blootstelling aan ioniserende kosmische straling en passief roken. Aan boord van vliegtuigen van Air France mocht tot 2000 worden gerookt. Ook woog mee dat volgens de rechtbank geen genetische of leefstijlfactor was gevonden die de borstkanker anders kon verklaren. Twee regionale commissies voor de erkenning van beroepsziekten hadden eerder juist geoordeeld dat het verband met het werk onvoldoende was aangetoond.

De uitspraak wordt in Frankrijk als bijzonder beschouwd omdat borstkanker daar niet op de officiële lijst van beroepsziekten staat. Lainault moest daarom een afzonderlijke procedure voeren om de beroepsmatige oorsprong van haar ziekte te laten erkennen.

Daarbij is een belangrijke juridische nuance op zijn plaats. De Franse rechter heeft niet geoordeeld dat Air France tegenover Lainault civielrechtelijk aansprakelijk is voor haar volledige schade. Het gaat om erkenning van haar kanker als beroepsziekte binnen het Franse sociale stelsel. Die erkenning geeft haar onder meer aanspraken op vergoeding van zorgkosten, uitkeringen en een pensioen. De zaak kan daarom niet rechtstreeks worden vertaald naar een Nederlandse werkgeversaansprakelijkheidszaak.

Meer borstkanker onder cabinepersoneel

Dat vrouwelijke cabineleden vaker borstkanker krijgen dan vrouwen in het algemeen, is al langer onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Een oudere meta-analyse kwam uit op ongeveer 40 procent meer borstkanker onder stewardessen. Ook afzonderlijke cohorten hebben verhoogde percentages gevonden. In een Amerikaans onderzoek onder voormalige stewardessen van Pan Am werd bijvoorbeeld een 37 procent hogere incidentie gevonden dan in de algemene bevolking.

Veel moeilijker is de vraag waardoor dat verschil wordt veroorzaakt. Cabinepersoneel wordt tijdens vluchten blootgesteld aan meer kosmische ioniserende straling dan mensen op de grond. Daarnaast werken stewardessen veel in de nacht en steken zij regelmatig meerdere tijdzones over, waardoor het biologische dag-nachtritme wordt verstoord.

Maar daarmee staat nog niet vast dat deze arbeidsfactoren de verhoogde incidentie van borstkanker veroorzaken. In onderzoeken worden ook andere mogelijke verklaringen genoemd. Vrouwelijk cabinepersoneel krijgt gemiddeld bijvoorbeeld later kinderen en blijft vaker kinderloos, factoren die eveneens samenhangen met het risico op borstkanker. In het Amerikaanse Pan Am-onderzoek kon het verhoogde risico niet worden gekoppeld aan de gemeten kosmische straling of verstoring van het dag-nachtritme en konden verschillen in reproductieve factoren een belangrijke verklaring vormen.

Nieuw Amerikaans onderzoek

De discussie kreeg vorige maand opnieuw voeding door onderzoek dat op 17 augustus werd gepubliceerd in JAMA Internal Medicine. Amerikaanse onderzoekers onderzochten kankersterfte onder piloten en cabinepersoneel. Zij wijzen erop dat vliegtuigbemanningen in de Verenigde Staten gemiddeld een hogere beroepsmatige dosis ioniserende straling ontvangen dan andere beroepsgroepen, voornamelijk door kosmische straling op vlieghoogte.

De onderzoekers vonden aanwijzingen voor een verhoogde sterfte aan bepaalde kankersoorten die met straling in verband kunnen worden gebracht. Maar ook dit onderzoek bewijst niet dat kosmische straling bij individuele werknemers kanker heeft veroorzaakt. In een begeleidend commentaar in JAMA wordt benadrukt dat cabinepersoneel aan meerdere potentiële risicofactoren tegelijk wordt blootgesteld en dat het wetenschappelijk moeilijk blijft om de afzonderlijke bijdrage daarvan vast te stellen.

Juist dat verschil tussen een verhoogd risico op groepsniveau en het bewijs in een individuele zaak vormt in Nederland een belangrijk obstakel.

Werkgever aansprakelijk stellen

Een Nederlandse werknemer die schadevergoeding van zijn werkgever wil wegens een beroepsziekte kan zich beroepen op artikel 7:658 BW. Voor beroepsziekten geldt daarbij een bijzondere bewijsproblematiek.

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet de werknemer stellen en zo nodig bewijzen dat hij zijn werkzaamheden heeft verricht onder omstandigheden die schadelijk voor zijn gezondheid kunnen zijn. Ook moet hij aannemelijk maken dat zijn gezondheidsklachten door die omstandigheden kunnen zijn veroorzaakt. Wanneer daarnaast blijkt dat de werkgever zijn zorgplicht heeft geschonden, kan het oorzakelijk verband onder omstandigheden worden aangenomen.

Maar aan die bewijsregel zit een grens. De Hoge Raad heeft uitdrukkelijk geoordeeld dat de kans dat de ziekte door de arbeidsomstandigheden is veroorzaakt niet te klein of te onzeker mag zijn. Juist bij ziekten met meerdere mogelijke oorzaken kan het daarom moeilijk zijn om de vereiste eerste stap te zetten.

Voor een stewardess met borstkanker betekent dit dat alleen aantonen dat zij jarenlang heeft gevlogen waarschijnlijk niet voldoende is. Van belang zijn onder meer de duur en intensiteit van de blootstelling, het aantal nachtvluchten, de hoeveelheid kosmische straling, eventueel langdurige blootstelling aan tabaksrook en wat de medische wetenschap zegt over het verband tussen die omstandigheden en haar specifieke ziekte.

Dat maakt de Franse uitspraak interessant, maar nog geen juridisch precedent voor Nederland.

TSB biedt geen oplossing

Voor sommige beroepsziekten bestaat inmiddels een alternatief voor een langdurige aansprakelijkheidsprocedure. Sinds 2023 kent Nederland de Regeling tegemoetkoming stoffengerelateerde beroepsziekten (TSB). Slachtoffers hoeven daarbij niet eerst met succes hun werkgever aansprakelijk te stellen. In 2026 bedraagt de eenmalige tegemoetkoming € 27.030.

De regeling geldt momenteel voor zes beroepsziekten: allergisch beroepsastma, CSE of schildersziekte, longkanker door asbest, longkanker door silica, silicose en neus- of bijholtekanker door houtstof. Borstkanker staat niet op die lijst.

Bovendien is de TSB specifiek bedoeld voor ernstige beroepsziekten die het gevolg zijn van blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Dat is relevant voor de discussie rond cabinepersoneel. Kosmische straling en verstoring van het dag-nachtritme door nachtwerk zijn geen gevaarlijke stoffen in de zin waarop de huidige regeling is gebaseerd. Het simpelweg toevoegen van ‘borstkanker bij cabinepersoneel’ aan de bestaande TSB-lijst ligt daarom niet voor de hand wanneer juist die factoren als oorzaak worden aangewezen. Voor blootstelling aan schadelijke bestanddelen van tabaksrook ligt dat juridisch anders, maar ook daarvoor bestaat momenteel geen TSB-protocol voor borstkanker.

De TSB kan de komende jaren met andere stoffengerelateerde beroepsziekten worden uitgebreid. Daarover adviseert de Adviescommissie Lijst beroepsziekten op basis van wetenschappelijke kennis en de mogelijkheid om de relatie tussen blootstelling en ziekte voldoende betrouwbaar te beoordelen.

Grote kloof tussen registratie en werkelijkheid

Dat beroepsgerelateerde kanker in Nederland een veel groter probleem is dan uit het aantal officiële meldingen blijkt, staat ondertussen nauwelijks ter discussie. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten registreerde in 2025 ruim 2.600 beroepsziektemeldingen. Kanker vormt daarbinnen slechts een zeer kleine categorie. Het FD meldt op basis van de cijfers van het centrum dat in 2025 slechts tien meldingen kanker betroffen.

Dat staat in scherp contrast met een onderzoek dat TNO in 2025 in opdracht van KWF uitvoerde. Daaruit volgde dat jaarlijks minstens 7.000 Nederlanders kanker krijgen door blootstelling aan schadelijke stoffen of uv-straling tijdens het werk. Het werkelijke aantal ligt volgens KWF waarschijnlijk nog hoger, omdat in dat onderzoek slechts een beperkt aantal arbeidsgerelateerde risicofactoren is meegenomen.

Het verschil laat vooral zien hoe moeilijk werkgerelateerde kanker op individueel niveau herkenbaar en aantoonbaar is. Tussen de schadelijke blootstelling en de diagnose kunnen tientallen jaren zitten. Bovendien heeft kanker doorgaans niet één eenvoudig aanwijsbare oorzaak.

Nederlandse cabinebonden volgen zaak

De Franse uitspraak wordt ook door Nederlandse organisaties voor cabinepersoneel gevolgd. FNV Cabine heeft volgens het FD nog geen concrete zaken van Nederlandse stewardessen met borstkanker ontvangen. De bond is wel met KLM in gesprek over mogelijkheden voor cabinepersoneel om vanwege de zwaarte van het beroep eerder te stoppen met werken. KLM heeft laten weten de Franse uitspraak te bestuderen.

Ook de Vereniging Nederlands Cabinepersoneel noemt de ontwikkeling zorgwekkend, maar vindt dat meer onderzoek nodig is. De vereniging wijst erop dat de stralingsbelasting van cabinepersoneel wordt gemonitord. RIVM-stralingsonderzoeker Fieke Dekkers benadrukte tegenover RTL Nieuws dat de hoeveelheid ioniserende straling op vlieghoogte weliswaar hoger is dan op de grond, maar dat het extra individuele risico beperkt is.

Franse uitspraak vooral belangrijk voor discussie

Voor Nederland is de Franse uitspraak daarom voorlopig vooral belangrijk als nieuwe impuls voor de discussie over beroepsziekten bij cabinepersoneel. Wetenschappelijk zijn er duidelijke aanwijzingen dat stewardessen vaker borstkanker krijgen, maar veel minder duidelijk is welk deel van dat verhoogde risico daadwerkelijk door het werk wordt veroorzaakt.

Precies daar zit juridisch het probleem. Een verhoogd risico binnen een beroepsgroep is iets anders dan kunnen aantonen dat de kanker van één individuele werknemer door haar werkzaamheden is ontstaan.

Zolang die onzekerheid blijft bestaan en borstkanker bij cabinepersoneel niet onder een collectieve compensatieregeling valt, is een Nederlandse stewardess voor een volledige schadevergoeding in belangrijke mate aangewezen op het aansprakelijkheidsrecht. En juist bij multicausale beroepsziekten is dat al jarenlang een van de moeilijkste routes binnen het letselschaderecht.

Zoekt u hulp bij letselschade?

Vind een gespecialiseerde belangenbehartiger of advocaat in uw regio via onze onafhankelijke zoekhulp.

Open de zoekhulp →